|
EKSKLUZIVNO Šta krije muzejski depo Tajna beogradske mumije Pre tačno sto deset godina beogradski Narodni muzej je dobio na poklon drveni egipatski kovčeg sa mumijom, a "Ilustrovana" je prvi list koji je predstavlja javnosti Svetlost koja se probijala kroz staklo ovećeg prozora u jednoj od prostorija Zbirke Filozofskog fakulteta u Beogradu samo je pojačavala gotovo nestvarnu sliku. U uglu sobe, ispod prozora, ležao je drveni egipatski kovčeg. Nenavikli na prisustvo ovakvih predmeta u našim muzejima i zbirkama, misao je krenula samo u jednu stranu: verovatno je reč o predmetu urađenom za neki film o Bliskom istoku, pa zaboravljenom ovde. Međutim, mr Branislav Anđelković sa katedre za arheologiju Bliskog istoka Filozofskog fakulteta u Beogradu razjasnio je dilemu. - Ovo je samo deo manjeg broja poklona staroegipatskog materijala koji je u neke naše muzeje stigao poslednjih decenija devetnaestog veka - kaže magistar Anđelković. - Drveni kovčeg sa mumijom Narodnom muzeju u Beogradu je poklonio 1888. godine Hadži Pavle Riđički iz Sombora, inače rođen u Mokrinu. U donatorskom pismu koje je poslao pisalo je, između ostalog, i ovo: "Uzimam slobodu poslati Vam mumiju, koju sam kupio u Luksoru u Gornjem Egiptu, ne za sebe, nego za srpski narod. Primite ovaj mali darak, koji sam iz rodoljubive namere poneo iz daleke zemlje." Zaposleni u muzeju imali su sluha za ovakav poklon, pa je mumija jedno vreme bila izložena u takozvanoj "Sali mumije" preistorijskog odeljenja Narodnog muzeja na tadašnjem Kraljevom trgu. Tadašnji čuvar (kustos) u muzeju Mihailo Valtrović ostavio je zapis o ovom poklonu gde, između ostalog, piše da je mumija bila izložena "da je narod srpski gledi i njome stvarno se pouči o jednom naročitom običaju starih Misiraca". Tokom Drugog svetskog rata mumija je bila sklonjena u Muzej kneza Pavla, a posle je prebačena u zgradu sadašnjeg Narodnog muzeja. Prva istraživanja poklona Riđičkog su obavljena 1993. godine. Kovčeg je otvoren i unutra nađeno nekoliko zaista vrednih predmeta. - Tokom proučavanja mumije unutar kovčega su nađena dva amuleta od zlata - veli magistar Anđelković. - Jedan predstavlja boginju Maat, simbol kosmičkog reda, pravde i istine, a drugi srce i na staroegipatskom se nazivao ib. Namena mu je bila, pre svega, da obezbedi funkciju srca, ukoliko pokojnikov pravi organ bude oštećen ili uništen. Ništa manje zanimljiv nalaz čini deset takozvanih džed stub amuleta od svetloplavog fajansa, materijala sličnog staklu, koji simbolišu kičmu boga Ozirisa. Najzad, nađen je i jedan amulet u obliku oka, načinjen od poludragog kamena lapis lazulija, kao i privezak od fajansa sa predstavom božanske trojke: Izide, Harpokrata i Neftis. Na osnovu obavljenih ispitivanja ustanovljeno je da je u kovčegu pohranjen muškarac star oko pedeset godina i da je pripado višim društvenim slojevima. Utvrđeno je još i to da mumija potiče s kraja poznog i početka ptolomejskog perioda, odnosno da je pokojnik mumificiran oko trista godina pre naše ere. U istoj prostoriji, nedaleko od ove mumije, nalazi se još jedan staroegipatski kovčeg. I on je u Narodni muzej stigao kao poklon. Čuveni pariski antikvar i galerista Ernest Brumer poslao je kovčeg u našu zemlju 1921. godine. Zbog nekih nesuglasica transportnih kompanija i dugog ležanja u carinskom magacinu, kao formalni darodavac navodi se Generalna direkcija državnih carina koja septembra 1923. godine poklanja kovčeg muzeju. Oba kovčega vlasništvo su Narodnog muzeja u Beogradu, koji ih je, radi ispitivanja, ali i kao studentska učila, ustupio Filozofskom fakultetu. Bilo bi dobro da se posle kompletne naučne obrade, kao i odgovarajućeg i neophodnog konzervatorskog tretmana predmeti ponovo vrate Narodnom muzeju gde bi, u stalnoj postavci, bili dostupni široj javnosti. Darodavac Riđički Pavle Riđički, darodavac ovog vrednog i jedinstvenog poklona, potiče iz ugledne familije koja je iznedrila više advokata, sveštenika i oficira. Dvogodišnji tečaj prava je završio na Bratislavskoj akademiji. Oko 1837. godine postaje vlasnik velikog imanja Skribešće, u današnjoj Rumuniji, a time i nosilac plemićke titule. Krugu njegovih prijatelja su pripadale mnoge ugledne ličnosti toga doba, između ostalih i knez Mihailo i Branko Radičević. Plemić Riđički je bio član Matice srpske, voleo je da putuje, bio je humanista i prosvetitelj. Bio je oženjen prelepom Jelenom, a pošto nisu imali dece, veliku pažnju su posvećivali posinjeniku Korneliju Stankoviću, potonjem čuvenom kompozitoru. Riđički je prokrstario celu Evropu, ali je svakako bio najizazovniji njegov put na Bliski istok. Bilo je to 1888, a Riđički je tada imao 83. godine. Putujući vozom, brodom, kočijom i jašući na kamili, za tri meseca je obišao Egipat, Donju Nubiju, Palestinu, Liban i Siriju, a u povratku posetio je Svetu goru. |
Ognjan RADULOVIĆ