Traganje za korenima Srba

Gde su bila staništa Slovena

Nikoga nisu zastrašivali oružjem, po prirodi su bili blagi i poslušno su sledili svaki znak, volju i naredbu svog vođe

Slovenski narod je, kako prema svom poreklu tako i prema svojoj neobičnoj rasprostranjenosti, pitanje koje do sada još niko nije rešio zadovoljavajuće. Jedva da se nešto čulo o Antima i Slovenima kada su već njihove horde boravile u najprostranijim zemljama istoka i zapada grčkog carstva. Od Severnog do Crnog i Jadranskog mora, a odatle preko Dunava do izvora Majne i Elbe. Sloveni su pored moćnih i mnogobrojnih naroda zauzeli teritorije starih Skita, Sarmata, Alana, Roksalana, Geta, Bastarna, Panonaca, Ilira, Markomana, Semnona, Vandala, Burgunđana, Gota...

Ovo je samo deo nekadašnjeg izlaganja Lorenca Surovjeckog, člana Kraljevskog društva prijatelja nauke u Varšavi, poznatog naučnika i pisca mnogih vrednih istorijskih i političkih dela. Surovjecki je godine i godine proveo istražujući poreklo ne samo Slovena već i drugih evropskih naroda. Koristeći i analizirajući njegova istraživanja, ali i sam se baveći ovom problematikom, Pavel J. Šafarik je 1828. objavio, samo godinu dana posle smrti Surovjeckog, knjigu: "O poreklu Slovena po Lorencu Surovjeckom". Knjiga je napisana na nemačkom a nedavno su, posle više od sto sedamdeset godina od objavljivanja, Arhiv Vojvodine Novi Sad i Slovenski institut Novi Sad preveli i štampali ovo delo.

Na ove prve redove Surovjeckog Šafarik postavlja pitanje: "Ako se baci pogled na neizmerno prostranstvo ovih zemalja, izgleda neverovatno da ih je mogao zauzeti jedan jedini narod u tako kratkom vremenu." Međutim, Surovjecki u jednom delu svojih istraživanja kao da objašnjava Šafariku kako je teklo to naseljavanje.

Naseljavanje u grupama

"Zauzimanje Evrope od tako mnogobrojnog naroda bilo bi manje začuđujuće da je do njega došlo uobičajenim sredstvima i uobičajenim razlozima. Zna se šta jedan narod može da ostvari kada je obuzet žudnjom za pljačkom i kada je predvođen despotskim moćnikom. Istorija nam pokazuje mnogo primera velikih osvajanja, ali nijedno nije kao osvajanje Slovena. Dok su se drugi narodi, ujedinjeni zajedničkim uređenjem i vlašću, obrušavali na neprijatelja istovremeno i u zbijenim hordama, Sloveni su nastupali pojedinačno i u plamenima, bez međusobnih povezivanja, u malim grupama, u različitim vremenima i u udaljenim predelima."

Surovjecki dalje kaže da su Sloveni poslušno izvršavali svaku volju i naredbe svog vođe. Živeći u slobodnim zajednicama oni su pri svakom poduhvatu pažljivo unapred odvagali prednosti koje bi mogli da zadobiju žrtvujući sopstveni mir. Drugi osvajački narodi, potpuno privrženi ratničkom načinu života, jurili su u zastrašujućim hordama od mesta do mesta i namerno su gonili neprijatelje kako bi ih porobili i opljačkali njihovu imovinu. Sloveni nisu nikoga zastrašivali oružjem. Po prirodi su bili blagi, pribegavali su useljavanju u strane zemlje samo zato da bi ih svojim znojem učinili plodnim. Izgleda da je njihovo proviđenje bilo naklonjeno delima i namerama i da su ih krunisali trajnim uspehom. Jer, dok su oni zastrašujući osvajači odavno nestali sa prašinom njihove pljačke u ništavilu, Sloveni su zadržali usred oluja najburnijih vekova svoje izabrano mesto i doživeli srećno vreme koje im osigurava trajni opstanak i sve veći ugled.

Iznenađeni nadiranjem slovenskog naroda, ranije nepoznatog po poreklu i domovini, istoričari su se trudili da se usaglase o njegovom poreklu i da nađu njegovu pradomovinu. Nepregledne gomile ovog naroda nisu mogle neprimećeno da se uvuku u Evropu, niti da ostanu skrivene na već poznatim prostorima. Od pohoda Darija, Aleksandra Makedonskog, Mitridata, pa sve do ratova, odnosno osvajanja Rimljana, nije postojao na severu nijedan narod čija imena i sedišta ne bi saopštili savremenici. Dakle, među brojnim narodima koji su stigli u Evropu morali su da budu i Sloveni. U kojim vremenima i po kojem redosledu su mogli da se odigraju prelasci i naseljavanje naroda Evrope, ne može, uopšte da se kaže i dokaže na osnovu postojećih izveštaja, konstantuje na jdnom mestu Surovjecki. To što pričaju Grci o seobama naroda pre i posle Trojanskog rata ne baca ni tračak svetlosti na tamu koja obavija ovo pitanje.

Crnokoso pleme

"Polazeći od prirodne srodnosti i fizičkog položaja istorijski poznatih evropskih naroda, moramo da verujemo da je neko crnokoso pleme, srodno Lapima, najpre naseljavalo Evropu, pošto ga srećemo naseljeno, prema dalekoj istoriji, po prirodi kao najslavnije, od Laplanda do Pirineja i od Korzike, svuda u rasulu, rasuto među moćnim narodima, ali na mestima koja su najpogodnija za odbranu. Nešto kasnije se doselilo jedno drugo, lepše, crnokoso pleme. Zauzelo je jug Evrope do okeana i istrebilo je ranije stanovnike ili ih je potisnulo u nepristupačne planine. Ime naroda ukazuje na to da je došlo iz azijatske Iberije. Ceo docniji keltski deo Evrope zvao se ranije Iberija. Neka plemena na Pirinejskom poluostrvu u Hispaniji, u Galiji i Hiberniji zaržala su do kraja ime Iberi, drugi su se zvali Lusitani, Turdetani, Akvitani, Liguri itd."

Tragajući dalje za doseljavanjem raznih plemena u Evropu, Surovjecki piše:

"U istoj epohi, izgleda, kada je stiglo to crnokoso pleme, neke delove Evrope je naselilo smeđokoso pleme Venda. Njihova prvobitna staništa, nagoveštava Homer u Paflagoniji, bila su na planinama Armenije i Medije. Kao stari susedi azijatskih Ibera izgleda da su imali mnogo zajedničkog u jeziku, religiji i običajima. Čak je verovatno da su, sledeći njihov primer, išli za Iberima preko Dardanela i Trakije. Pošto su Iberi zauzeli blagi jug, Vendi su morali da se okrenu surovom severu, sa čije Bernštajnske obale (Obale ćilibara) su se raširili sa jedne strane preko Rajne do Armorika i Atlantskog okeana, s druge strane do Italije i švajcarskih Alpi."

Naseljavanje u Evropu ovim nije završeno. Na već opisanu situaciju naišlo je plavokoso pleme, ali tek posle više vekova. Njegova prapostojbina je bila na Kavkazu, na severozapadu Kavkaza, na severozapadu Kaspijskog mroa. Prvi narod ovog roda selio se pod nazivom Kelta, izgleda duž Dunava preko južnog dela Hercniške šume u Galiju. Nakon povećanja stanovništva i snage to pleme je preplavilo Hispaniju, Britaniju, oko 590. godine pre Hrista, pod vođstvom Belovesa severnu Italiju, pod Sigovesom Panoniju i zemlje na srednjem planinskom području Hercniške šume do Severnog mora.Kasnije oko 390. godine pre Hrista usledile su dalje selidbe Kelta prema istoku, pod vođstvom Prausa, verovatno u Prusku i pod vođstvom Brenusa Starijeg u Italiju i Iliriju.

Svi su izgledi da su ovi pokreti otkinuli baltičke Vende od jadranskih, pa su se severni zbili i između Karpata, Visle i Baltičkog mora, u uže, ali čvršće granice.Nadmoć Kelta, bez obzira što su zauzeli polovinu Evrope, koja se zvala Keltija ili Kelt-Iberija, nije bila potpuna pošto su se svuda pored njih i među njima zadržale mnogobrojne grupe Ibera i Venda. Silom prilika su usled ove mešavine, poprimili njihov jezik, religiju i način života mnogi od starih stanovnika.

Srodnost jezika

"Nakon Kelta", napisao je Surovjecki, "pokrenulo se jedno drugo plavokoso pleme, Teutoni, nazvani kasnije Germani, duž Karpata i Sudetskog lanca na severozapad Evrope i istrebilo je ili potisnulo tamo naseljene Vende i Kelte. Otada se nazvala veća polovina Evrope Skitija ili Kelto-Skitija. Veliki deo Venda, izmakao propasti, povukao se u močvare i šume na reci Pripjet i potisnuo je žutokose Fince naviše. Jedan drugi deo se nastanio na padinama Karpata, ostatak, otrgnut od mase, odbačen je preko Rajne u Belgiju i tu je našao svoju propast od Rimljana zajedno sa armorskim Vendima. Neka keltska plemena, prema svim izgledima, ostaci iz seoba pod Sigovesom i Prausom, zadržala su se bez mešanja sa Vendima, kao pojedinačni krugovi pokidanog lanca.

Događaji koji su se zbivali na krajnjem jugoistoku Evrope, prema mišljenju Surovjeckog, nisu bili od manje važnosti nego oni u centralnoj i severnoj Evropi. Najstarija predanja govore o tome da su na Peloponezu vladali Pelasti, zatim o zbivanjima u Trakiji i Donjoj Italiji, o probojima Kimera, o ratovima sa Titanima, o upadima Kelta... Prema tim predanjima srela su se u poslednjem periodima dva različita plemena naroda koji su vladali u Trakiji, jedno pretežno plavokoso, a pored njega drugo preterano smeđokoso.

Iz toga se vidi da su ova tri poslednja naroda bili stariji stanovnici ovih zemalja u odnosu na prva dva i da se pored njih nastanio jedan ogranak smeđokosog plemena naroda prilikom njegovog prelaska u Evropu, a da je posle toga ovamo došlo jedno plavokoso pleme, bilo zbog progona Kimera ili prilikom seobe Teutona. Na taj način su se podelili tada vladajući Tračani na tračanske Gete, koji su verovatno pripadali plemenu Skita i na tračke Krovice i Korale koji su bili rasprostranjeni po Hemusu (Balkanskom gorju) a koji su poticali iz Medije i pripadali plemenu Venda.

Tumačeći istraživanja Surovjeckog, Šafarik veli da to što je on tražio ranija staništa Slovena pre epohe njihovih poslednjih seoba samo u Evropi, a da se nije kao drugi izgubio u Aziji zbog skitskog haosa jeste pravi put kojim treba i drugi da idu. Surovjecki traži da prvesntveno istorijskim putem razvije svoje miljšenje da su Sloveni prastanovnici Evrope i da prikaže nemogućim da je jedan tako veliki talas naroda provalio u kasnijim, poznatijim vekovima iz Azije u Evropu, a da nije izazvao opštu pažnju. Prema Šafarikovom mišljenju najudarniji dokaz za visoku starost Slovena u Evropi pruža tesna srodnost slovenskog jezika sa grčkim, latinskim, keltskim i germanskim. Ako je poreklo slovenskog jezika azijskoindijsko, onda ono prevazilazi sva iskustva istorije i predstavlja u svojoj biti zagonetku čije rešenje mora da se ostavi budućnosti.

Dva jezika mogu da budu srodna jedan sa drugim ili zato što su prvobitno bila jedan jezik pa su se tokom vremena, pod različitim okolnostima, podelila u dve grane, kao što je to, na primer, slučaj kod arapskog i hebrejskog, ili su oba davno bila jezici istog plemena i svoje nastajanje duguju drugim jezicima koji su vrlo davno izvedeni od jednog prajezika, kao što su engleski, nemački ili francuski.

Treća srodnost nastaje onda kada su se prvobitni srodni jezici, nakon što su se u toku vremena samostalno razvili i utvrdili pod uticajem različitih unutrašnjih i spoljašnjih sadržajnih elemenata, kasnije putem trgovine, rata i drugim putevima razvili slaganjem reči jedne na drugu, čiji se strani karakter katkad raspoznaje.

Upravo u toj situaciji se nalazi slovenski jezik u odnosu na grčki, latinski keltski, germanski. Svi oni imaju mnogobrojne zajedničke reči koje su prema svom korenu neosporno vlasništvo svakog od njih i kod kojih bi bilo besmisleno pitanje o prioritetu. Da li je stvarno razmena reči i imena započela među narodima od šestog veka nove ere, a da je pre toga vremena Nemcima i Slovenima svet bi zakucan daskama?

Ognjan RADULOVIĆ