Vladika Gerasim, episkop gornjokarlovački

Krajem jula, u sedište Gornjokarlovačke eparhije i na ruke episkopa vladike Gerasima, na novu adresu u iznajmljenoj kući na periferiji Karlovca (Vladičanski dvor u Radićevoj je zapaljen i srušen oko Božića 1992, nekoliko dana pošto je slična sudbina snašla i Sabornu crkvu), stiglo je jedno zanimljivo pismo. Valja ga citirati bez ispravki i ulepšavanja:

“Hrvatski list broj 95 objavio je natpis ‘Na zvonima u Smiljanu grb Republike Srbije’.

Žitelji Like i obližnjeg Gospića ovaj čin doživljavaju kao drsku provokaciju, stoga vam skrećemo pažnju da pod hitno date majstorima neka izbruse srpski grb i stave natpis kako vi kažete koji glasi: Hramu svetih apostola Petra i Pavla u Smiljanu daruje EPS povodom obilježavanja 150 godina od rođenja Nikole Tesle.

Gospodine Gerasime, vi dobro znate što je srpska vojska pod ovim grbom učinila u Lici i cijeloj Hrvatskoj. Ocjenjujemo jako provokativnim podgrijavati zlonamerne ljude i poticati na razmišljanja što znači srpski grb u Hrvatskoj. Hrvatski narod je jako alergičan na ovakove provokacije, a naročito hrvatski branitelji. Razmislite malo o brojkama srušenih crkava i drugih sakralnih objekata, staračkih domova, dječjih vrtića, bolnica, demoliranih spomenika, ubijenih ljudi, žena, djece, nemoćnih ranjenika i staraca.

To se nikad ne smije i ne može zaboraviti, stoga je svaka provokacija težak izazov na uzvrat.

Vaši ljudi počeli su vješati srpske zastave koje nisu hrvatskim ustavom dopuštene. Zašto? Tko je duhovni pokretač? Vi vjerojatno znate. Takvim pojavama stati ćemo drastično za vrat.

Ako ne skinete državno znakovlje sa zvona u Smiljanu, moramo se mi pobrinuti. Zaboravite Garašanovu ideju.”

Napisano u Zagrebu 25. srpnja (jula), a u ime hrvatskih branitelja (potpis nečitak).

Teško osvajanje mira

Samo petnaest dana ranije u Smiljanu je svečano obeleženo sto pedeset godina od rođenja Nikole Tesle, genijalnog naučnika, koji je svetom proneo slavu svog srpskog porekla i svoje hrvatske domovine. Za tu priliku, u zaseoku Bužim, ispod brda Bogdanić, danas već na periferiji Gospića, obnovljeni su njegova rodna kuća i (pravoslavna) crkvica svetih apostola Petra i Pavla u kojoj je kršten, u kojoj mu je službovao otac i gde bi, da mu sudbina nije bila naklonjena i obdarila ga takvom i tolikom genijalnošću, i Nikola najverovatnije radio kao sveštenik.

Proslavu okruglog jubileja organizovala je vlada Republike Hrvatske, a doprinos ovom događaju svetskog značaja dale su SAD i Srbija: Hrvatska je za to izdvojila oko dva miliona evra, dok su Amerikanci dali isto toliko u dolarima. Srbija je za proslavu godišnjice rođenja Nikole Tesle namenila pola miliona evra: u našoj zemlji je izrađen i ikonostas, a Elektroprivreda Srbije je crkvi svetih apostola Petra i Pavla darivala dva zvona, koja su sredinom ove godine izlivena u livnici “Popović” u Beogradu, najstarijoj kod nas.

Otac Dalibor u crkvi svetih apostola Petra i Pavla pre „obljetnice”

Naime, crkva bez ikonostasa koji odvaja oltarski deo, bez zvona koja svedoče da je hram božiji živ i da se u njemu obavljaju obredi, bez sveštenika koji će ih voditi, kao i bez naroda kojem su namenjeni - i nije crkva. Po ovim kanonima, crkva u Smiljanu nije postojala od 1991: ikonostas je bio razvaljen i spaljen, dok su ikone raznete, zvona s nje su skinuta znatno ranije, pop Dalibor Tanasić je zapravo mesni paroh u Korenici, a od nekoliko hiljada Srba u Gospiću i okolini, koliko ih je bilo pre raspada zemlje i rata koji je usledio, ostalo je samo desetoro (od kojih je petoro već prešlo u katoličanstvo, a ostali se klone svoje crkve da neko ne prozre da su pravoslavni, mada ni njihov strah od minskih polja posejanih oko Tesline rodne kuće, crkve i groblja nije bio manji)!

Sve hrišćanske crkve kao najveću vrednost i svoj konačan cilj ističu ekumenstvo, ili idealizovano zajedništvo bratskih hrišćanskih zajednica. Ekumenske su i poruke političara koje se razmenjuju između Beograda i Zagreba i pozivi izbeglicama da se vrate na svoja ognjišta. Sa tim u vezi je i nedavna nediplomatska ponuda svetog oca pape Benedikta Šesnaestog da poseti Srbiju.

Hrvati sve češće dolaze u Srbiju na provod, Srbi i češće letuju u Hrvatskoj nego pre, ponovo se uspostavljaju iskidane veze ili se grade nove… Možda ćemo i u Evropu zajedno, ko zna?

A onda, kao grom iz vedra neba, stiglo je pismo! Takvo kakvo je (zlokobno i preteće), poslato je ne vladiki Gerasimu, episkopu gornjokarlovačkom, već građanima Srbije i Hrvatske, svakome ko se drznuo da prenebregne i zaboravi nacionalizam i iracionalnu mržnju, zlehude pokretače svih naših sukoba.

Šmirglanje razuma

Ko se peo na zvonik?

Ali, da li se na zvonima smiljanske crkve zaista nalazi grb Republike Srbije, i ko se (zašto) peo na zvonik da to proverava?

- Na svim zvonima koja su izlivena u našoj livnici tokom poslednja dva veka ne nalazi se grb Republike Srbije, već onaj što je bio na štitu Nemanjića - objasnio nam je Jevrem Popović, vlasnik livnice “Popović”, šesta generacija porodice livaca. - Takva zvona se oglašavaju sa hramova širom Evrope, Amerike, Kanade, Australije, pa čak i na Aljasci. Mada, nikada niko nije stavio primedbu na grb porodice iz koje je ponikao naš najveći prosvetitelj Rastko Nemanjić, ili sveti Sava, koji je bio i prvi poglavar Srpske pravoslavne crkve. A ako nekome smeta svetac samo zato što je bio Srbin i zazire od grba starog devet vekova, onda mu ni Bog ne može pomoći. Ali, tako je uvek kada neko hoće da bude veći katolik od pape…

Grb (hrišćanske) dinastije Nemanjića je bio heraldička osnova za novi grb Srbije, jer se time ističe vreme nastanka i trajanje države. Takav grb se nalazi i na novoj svečanoj zastavi Srbije, ali on je na barjaku tek odnedavno, pa nikom ne može da budi ni lepe ni ružne uspomene! Pod tom zastavom sa grbom još niko nije ratovao, a ako Bog da sreće i pameti - nikada i neće.

- Moj sin je tri godine živeo i usavršavao se u Torontu, u Kanadi, kod jednog kolege livca, Hrvata rodom iz nekog sela u zaleđu Zadra, da mu ne spominjem ime - nastavlja majstor Jevrem. - Bio mu je kao otac, zaista predobar čovek. A lili su i zvona za pravoslavne hramove, ista kao smiljanska - sa grbom Nemanjića. To je tipik, uostalom, svuda u svetu.

Toliko o Tesli, zvonima i grbu. A kad je reč o Garašaninu, nema veze: sastavljač i potpisnik rečenog pisma očigledno nema pojma ni o istoriji.

Miloš LAZIĆ
Snimili Ž. SINOBAD i S. DŽAMBIĆ