ILUSTROVANA ŠIROM SRBIJE
KRATKA ŠETNJA SIĆEVAČKOM KLISUROM

Dom Natalijine Ramonde

Mnogo toga lepog, neobičnog i vrednog namernik može da vidi hodeći ovim predelom, a botaničari posebno ističu dve veoma retke biljke, zakonom zaštićene, nazvane po srpskoj kraljici Nataliji Obrenović

Tekst i fotografije Branislav Tikić

Nedaleko od Niša, krećući se uzvodno Nišavom ka istoku, prešavši atar Niške Banje, napušta se duga i široka, a nadasve plodonosna Niška kotlina i ulazi u zaštićeni Park prirode „Sićevačka klisura“. Tu, kod mesta Prosek, reka Nišava izlazi iz uske i oko 17 kilometara duge i krivudave, a na pojedinim mestima i preko 400 metara visoke Sićevačke klisure. Ova lepotica među klisurama Srbije, oivičena je sa severa Svrljiškim, a sa južne strane obroncima Suve planine. Sa Zapada se u nju ulazi iz Niške, a na istoku se iz nje izlazi u Belopalanačku kotlinu, ili obrnuto. Odlikuje se posebnom vegetacijom, brojnim i prelepim vidikovcima i do nedavno vrlo naglašenim drumskim tranzitnim saobraćajem.

Na zaravnima ove klisure od davnina se uzgajala vinova loza, te je ovaj kraj poznat i kao Sićevačko vinogorje. Skoro čitav vek imao je velike i poznate podrume i vinogradare. Kroz klisuru je prvo 1889. godine probijena i puštena u saobraćaj međunarodna pruga Niš – Sofija i dalje za Istanbul. Mnogo decenija kasnije, sredinom 60-ih godina 20. veka, probijen je i pušten u saobraćaj međunarodni magistralni put Niš–granica sa susednom Bugarskom, koji je izgradnjom savremenog auto-puta, koji je zaobišao Sićevačku klisuru preko obronaka Suve planine 2019, dosta izgubio na značaju.

U Sićevačkoj klisuri se nalaze dva stara i poznata manastira. Jedan je preko puta sela Sićeva, visoko iznad leve obale Nišave, posvećen Presvetoj Bogorodici, sa čudotvornom i poznatom ikonom Majke Božije. Manastirsku portu ulepšavaju renoviran stari konak i česma sa izvorskom, hladnom vodom. Drugi se nalazi tik uz „stari“ magistralni put, preko puta velikog kamenoloma Ostrovica, i posvećen je Svetoj Petki Iverici. Manastir je poznat po tome što su ga izgradile inženjerijske jedinice srpske vojske 1898. godine i što je sve do 1903. jedini u Srbiji bio pod vojnom jurisdikcijom.

Na dva mesta Nišava je niskim branama pregrađena i napravljene su dve male hidroelektrane. Ona starija, odakle je Niš prvi put dobio električnu struju, napravljena je preko puta Manastira Svete Petke, na levoj obali Nišave, 1908. godine. Poznata je još i po činjenici da je reč o trećoj hidroelektrani po godini izgradnje u Srbiji (posle onih u Užicu i Vučju), ali i po tome što je bila prva u državnom vlasništvu. Tridesetih godina 20. veka, nizvodno, u blizini železničke stanice Sićevo, takođe na levoj obali Nišave, sagrađena je još jedna hidroelektrana. Obe danas, sa originalnim delovima, proizvode struju u okviru EPS-a, a nalaze se u sistemu Muzeja nauke i tehnike iz Beograda, kao zaštićena nepokretna kulturna dobra.

U neposrednoj blizini velikog Sićevačkog podruma, uporedo sa izgradnjom ondašnjeg magistralnog puta, sagrađen je i hotel Sićevo, a iznad manastira u Sićevu i sindikalno radničko odmaralište sa restoranom. Nažalost, nakon privatizacije ovi turistički kapaciteti danas nisu u funkciji. Selo Sićevo, kao centar poznatog vinogorja, poznato je i kao sedište najstarije likovne kolonije u Srbiji, koju je osnovala poznata srpska slikarka Nadežda Petrović, 1905. godine. U Sićevu se, pored likovne, organizuju i književna i grafička kolonija, u zgradi stare školske zgrade.

U novije vreme vrhovi i platoi Sićevačke klisure na Svrljiškim planinama koriste se za organizovanje međunarodnih takmičenja u paraglajdingu, a u najaktraktivnijem delu Sićevačke klisure, Gradištanskom kanjonu, organizuju se takmičenja u raftingu. Na krečnjačkim stenama ove klisure, i oko njih, pronađene su dve vrlo retke i otporne biljke, zakonom zaštićene: Ramonda Serbica Pančić i Ramonda Nathaliae Pančić – S. Petrović (Natalijina Ramonda), nazvana po srpskoj kraljici Nataliji Obrenović.