Manje poznata Srbija

Kad putem od Kuršumlije ka administrativnoj liniji sa Kosmetom krene namernik, sve i da hoće ne može a da ne primeti polusrušenu crkvu od crvene opeke u ataru sela Degrmen. Uz put, na proplanku, pored nevelikog groblja, decenijama privlači pažnju. Neobična je po mnogo čemu. Ne samo u ovom kraju, već i u Srbiji. Materijal koji su vredni članovi porodice Laketić iz Degrmena godinama prikupljali ne tiču se samo ove svetinje. To je istorijat čitavog kraja. A istorija ovog dela Srbije je bila burna. Evo kako su Laketići to napisali: „Porodica Laketić slavi Srđevdan, a mala slava (preslava) im je Savindan. Ova familija se 1882. godine iz Manastira Morače (Đuđevina) doselila u Degrmen, srez Kosanički, danas opština Kuršumlija a do 1953. Kosanička Rača. Taj kraj (Toplica, Kosanica i Gornja Jablanica) posle srpsko-turskog rata 1876. i odlaskom Turaka i Arnauta je opusteo. Obrenovići su u ta tri sreza naseljavali stanovništvo iz Crne Gore, Sandžaka i Ibarskog Kolašina (Zubin Potok). Kako bi čvršće vezali doseljenike, davali su im zemlju i kuće muhadžira (turski podanici) koji su se nekoliko godina ranije odselili na Kosovo.

Prigovor za spas

Laketa Dmirov, kad se doselio u Degrmen, imao je 71 godinu. Sva četiri njegova sina: Milija, Risto zvani Bećo, Rade i Radun, bili su oženjeni još u Morači. Sa prikupljanjem finansijskih sredstava za izgradnju crkve u Degrmenu, koja je u to vreme bila jedini hram od Prolom Banje i Kuršumlije do Prištine, Bećo je počeo odmah po doseljenju u Degrmen. Građevinski materijal, kamen, ciglu, gvozdene upore i drvenu građu pripremio je do 1911. godine. Gradnja je započeta 1912. Između dva svetska rata Laketići su bili desetkovani ratom i u krvnoj osveti. Ako se izuzmu Luka, Pavle i njegov Savo, bilo je 12 udovica i više od 40 siročadi, čiji su očevi stradali u ratu, krvnoj osveti i u Topličkom ustanku, pa je nastavak radova čekao neka bolja vremena. Međutim, 1946. godine Narodni odbor račanski i sreski komitet u Kuršumliji doneli su odluku da se crkva sruši kako bi se cigla iskoristila za izgradnju škole. Po saznanju da će se crkva srušiti, Luka je podneo prigovor sreskom komitetu. Tadašnji predsednik komiteta u Kuršumliji Radošin Rajović, pokazao je razumevanje i uvažio Lukin prigovor. U obrazloženju odluke o nerušenju Crkve Sv. Sergija i Vakha, Radošin Rajović je naveo da se rušenje odnosi na crkve koje su izgrađene posle 1941. godine, a ne na one koje su zatečene, odnosno ranije izgrađene. Ova Crkva bila je na udaru i prilikom izgradnje magistralnog puta Niš-Priština 1973. godine. Po prvobitnom projektu koji je od Kuršumilije ka Podujevu išao dolinom reke Kosanice, Bećovoj crkvi je pretilo rušenje pošto se nalazi desetak metara zapadno od rečnog korita Kosanice. Posle nekoliko prigovora crkvene opštine Rače Kosaničke odstupilo se od prvobitnog plana. Izgradnjom poluluka na tom delu, put se savija, pa je Crkva i tu pretnju preživela. Krajem osamdesetih i tokom devedesetih godina bilo je nekoliko inicijativa da se Crkva renovira i pokrije. Pošto je tik uz magistralni put kojim se povezuje centralna Srbija sa Kosmetom, bilo je dosta pojedinaca koji su se interesovali i obećavali.

Nastavak možete pročitati u broju 3092/93.