Priča o žičari nekadašnjeg giganta „Trepča”
Od nastanka do nestanka

U 93 godine od postojanja Rudarsko metalurško hemijskog kombinata „Trepča“, iz Zvečana, mnogo toga se  menjalo u najvećem kosmetskom kolektivu, pre svega proširivalo i usavršavalo u cilju povećanja proizvodnje olova i cinka, a onda srebra i zlata i drugih pratećih metala. Posle Prvog svetskog rata, Britanci su 1925. godine otpočeli istraživanje kompleksa oko Starog Trga i 1927. godine osnivaju kompaniju „Trepča Mines Limited“. Na mestu starog rudnika iz srednjeg veka, 1930. godine se otvara novi rudnik, Stari trg. Do Starog trga izgrađen je i nov put od devet kilometara iz Kosovske Mitrovice.

Proizvodnja je brzo dostigla brojku od 600 do 700 hiljada tona rude godišnje, a u periodu od 1930. do 1940. godine izvađeno je, kako je „Trepčina“ arhiva zabeležila, 5.700.000 tona rude. Po završetku izgradnje potkopa na koti 610. horizonata dužine 2.700 metara, i postavljanjem pruge uskog koloseka, izgradnjom žičare 1932. godine i pruge na portalu za izvoz rude, rudnik je u celini počeo sa probnim radom.

Kad su utvrđene velike količine rude, Upravni odbor kompanije je 1929. godine odlučio da se kapital poveća na 1.000.000 britanskih funti radi izgradnje postrojenja za transport i flotiranje rude, te izgradnje radničkih naselja i stambenih objekata za službenike i inženjerski kadar u Starom Trgu, Prvom Tunelu, Zvečanu. Žičara dužine 6.350 metara izgrađena je 1932 godine, kao najjeftiniji  način transporta izvađene rude u Starom Trgu do Topionice u Zvečanu. Preko bregova, potoka i  šumovitih strana od Starog Trga do Zvečana bilo je više od 120 čeličnih stubova preko kojih se sajlama i gvozdenim rudarskim korpama ruda prevozila iz rudnika do topionice  u Zvečanu.

– Danas su ostale još sami tri korpe na sajlama od Topionice u Zvečanu do prve okretnice na stranama Sokoličkog brda – kaže Ljubo Aksentijević, nekadašnji šef „Trepčine“ građevinske operative. – Od skoro 6,5 kilometara žičare ostalo je još nekoliko prvih stubova žičare od topionice u Zvečanu, nepun kilometar, sa sajlama i rudarskim korpama. A kod prvog stuba, prema skretanju za manastir Sokolicu, odmah naspram Topionice, najviše  se odvijala radnja za snimanje filma o „Trepčinoj“ Rudarskoj četi. Dobro je što je taj stub očuvan. Eto, svedoči i o „Trepči“ kada je najviše prozvodila olova i cinka i drugih metala, ali i o rudarima „Trepče“ koji su se suprostavili da olovo ide za Hitlera

 

Tekst i fotografije Zoran Vlašković

Opširnije pročitajte u našem štampanom izdanju