OD JAGODINE DO SVETOZAREVA I NAZAD
Palanka koja to više nije

Carigradskim drumom, moravskim putem ili koridorom deset na putu ka jugu, na 135. kilometru od Beograda, u živopisnoj dolini pored reke Belice, smestila se Jagodina. Tlo na kome se danas nalazi grad ispunjavao je u praistoriji sve uslove za osnivanje naselja. Sunčano je, zaklonjeno od vetrova i blizu je vode.

Zavičajni muzej je idealno mesto gde se mogu videti vredni predmeti prirodnjačkog, arheološkog, istorijskog, etnološkog i umetničkog karaktera koji svedoče o negdašnjem životu na ovim prostorima. Prvi sačuvani pisani dokument u kome se spominje ime Jagodine datira još iz 14. veka. Različiti razvojni periodi, kao i uticaji kulture naroda koji su boravili na ovim prostorima, ostavili su traga. Pomoravlje je iznedrilo puno poznatih imena, različitih zanatlija, slikara, književnika, intelektualaca, pesnika, neimara, revolucionara.

Kapetan Koča, rođen je u selu Panjevac, koje je po njemu dobilo naziv Kočino selo. Književnica Mir Jam takođe je iz Jagodine. Svetozar Marković, čije ime nose Centar za kulturu i gimnazija, završio je osnovnu školu malo u Rekovcu, nedaleko od Jagodine, malo u Jagodini. Đura Jakšić je u jednom periodu života predavao krasnopis u gimnaziji koja će mnogo kasnije dobiti ime Svetozara Markovića. Branislav Nušić je inspiraciju za lik Jovanče Micića pronašao u svom prijatelju iz Jagodine, kafedžiji Jovanči Simiću, u čijoj je kafani bio čest gost.

Postoji legenda o prvobitnom i potonjem nazivu mesta koji navodno potiče od Jagode, krčmarice, koja je po danu služila goste, a noću odlazila u hajdučiju i pljačkala bogate karavane kraj Carigradskog druma. U jednom od pohoda, ona se zaljubila i ostavila svoje hajduke. Navodno, izdaju joj nisu oprostili, pa su u gnevu spalili njen han do temelja. Turci su tu, ispod Jagodine livade, tokom 15. i 16. veka podigli svoju palanku i dali joj naziv Jagodina palanka.

Sa Kočinom krajinom od 1788. do 1791. godine počinju oslobodilački ratovi protiv Turaka, a okončavaju sa Prvim i Drugim srpskim ustankom od 1804. do 1815. godine. Naselje Jagodina palanka je u tim bitkama paljeno i rušeno više puta od Turaka, da  bi se posle Drugog srpskog ustanka konačno oslobodilo turskog stanovništva i razvilo kao pogranična varoš do 1833. godine tadašnje Miloševe Srbije.

 

Tekst i fotografije Vesna Miladinović

Opširnije pročitajte u našem štampanom izdanju