KAFANE I MEHANE STAROG BEOGRADA
U njima je pulsirao život prestonice

U retkim zapisima koji su posvećeni kafani i kafanskom životu, izvesni Prokopije, vizantinski pisac i putopisac iz šestog veka, opisujući tadašnji Singidunum (Beograd), posebno se osvrnuo na krčme, zvane pandokeone u kojima se vodio buran život. Pandokeone su bile četvorougaoni objekti na sprat, sa dvorištem u čijem središtu se nalazila česma, dok je u dnu bila prostorija u kojoj se služilo različito piće i jelo za goste.

Oko 1536. godine Beograd dobija karavan-saraj sultana Sulejmana. Poseban doprinos širenju beogradske čaršije, dao je Mehmed-paša Jahjapašić koji je svoj karavan-saraj sagradio 1548. godine u ime humanosti. To je bio takozvani imaret sa sirotinjskom kuhinjom i besplatnim odajama za putnike namernike, navodi naš sagovornik i dodaje:

– U tom periodu Beograd je imao i hanove, koji su bili komforniji i koristili su se za višednevni boravak. Najveći broj mehana i kafana u Beogradu otvara se krajem 19. i početkom 20. stoleća, a po nekim statističkim procenama, grad je na prelazu između dva veka imao na svakih 50 stanovnika po jednu kafanu– veli dr Golubović.

On napominje da se gostionice u Srbiji javljaju u srednjem veku, između ostalog, pored manastira, kao deo manastirskog kompleksa gde su odsedali putnici namernici na proputovanjima, kao i trgovci, gosti manastira, ali i sirotinja. Gostionice su imale različitu ulogu i namenu, i u skladu sa tim zvale su se svratište, konak, kasnije hotel, krčma, mehana, kafana, restoran…

Na pitanje šta se promenilo sa pojavom kafana u našoj prestonici, dr Golubović odgovara:

– Promenio se  način života. U kafanama su se ljudi družili, igrali karte ili čitali novine. Dolazili su tu i zbog dobre pesme i muzike. Kafane su bile i bioskopske dvorane, ali i scena za dobru pozorišnu predstavu. U njima su se sklapali i unosni poslovi. Kafane su bile advokatske kancelarije i sedišta parničara. Takođe, ostalo je zapisano da su u kafanama dogovorene mnoge političke odluke, posebno u periodu između dva svetska rata.

Knez Miloš Obrenović je po dolasku iz Kragujevca u Beograd, 1830. godine, imao „svoju“ kafanu u koju je rado navraćao. Njegov omiljeni kutak bila je „Varoš kapija“. Postoje zapisi da je Miloš svakog jutra izlazio iz konaka i dolazio u ovu kafanu, poznatu po dobro „pečenoj“ kafi. Miloš je ispijao i po desetak kafa, dok su se za to vreme pred njim ređali službenici sa izveštajima.

 

Piše Jasmina VujadinovićCvjetković

Opširnije pročitajte u našem štampanom izdanju