Problemi Srpske pravoslavne crkve

Raspadom SFRJ i stvaranjem novih država Srpska pravoslavna crkva se „preselila” u inostranstvo i danas ima 27 eparhija u svetu, a samo 13 u Srbiji, po čemu je postala zagranična crkva. Preti opasnost da joj u dijaspori hramovi i vernici budu oteti

Tokom septembra u Nemačkoj će za episkopa Eparhije frankfurtske i sve Nemačke biti rukopoložen vladika Grigorije (Durić) koji na tom položaju menja suspendovanog vladiku Sergeja, jer se ovaj nije pokazao kao dobar sterešina. Istovremeno SPC je za prvog srpskog episkopa u Južnoj Americi postavila vladiku Kirila (Bojovića), koji će voditi Eparhiju buenosairesku i centralno-južnoameričku. Obojica, i Grigorije i Kiril, dobili su od Svetog arhijerejskog sabora zadatak da „srede stanje u Srpskoj pravoslavnoj crkvi u inostranstvu“. Posao vladike Grigorija biće da ujedini i ojača SPC u Nemačkoj i podigne njen status u ovoj zemlji, a vladike Kirila da spase SPC od otimanja koje vrši nelegalna Crnogorska pravoslavna crkva na tlu Južne Amerike.

– Ovo su samo neki od problema sa kojim se suočava SPC od kako se posle raspada SFRJ i stvaranja novih država i faktički preselila u inostranstvo. Stvaranjem država BiH, Hrvatske, Makedonije i Crne Gore u ove zemlje „preselilo“ se trinaest mitropolija i eparhija SPC. Situacija je takva da SPC danas ima više svojih eparhija u tuđini nego u otadžbini te je tako postala zagranična crkva – kaže Gradimir Marković, vernik iz Čikaga. Može se lako prebrojati da Srpska pravoslavna crkva danas ima 27 mitropolija i eparhija u svetu, a samo 13 u Srbiji. Otuda joj preti velika opasnost da u inostranstvu hramovi i vernici budu oteti i pripisani drugim crkvama i državama. Da podsetimo da Rumunska pravoslavna crkva bukvalno otima srpske pravoslavce u zemljama Beneluksa i upisuje ih kao svoje vernike.

Srbi su primili hrišćanstvo u sedmom veku i potpadali su pod jurisdikciju Ohridske pravoslavne arhiepiskopije. Sveti Sava je 1219. godine rukopoložen od strane carigradskog patrijarha Manojla Prvog za „arhiepiskopa srpskih i primorskih zemalja“, kada Srpska crkva dobija autokefalnost. – Tamo kuda se selio srpski narod uz njega je bila i živa srpska Crkva. Članovi dinastije Nemanjića podizali su crkve i manastire u Svetoj Gori, Palestini, Bugarskoj, Rumuniji i Mađarskoj. Prvi hramovi i parohije na Starom kontinentu stvarani su u srednjem veku na prostorima Ruskog carstva (Moskva), Rimskog carstva (Trst), Austrijsko-ugarske carevine (Beč, Komarno, Trnava). SPC je imala jurisdikciju nad crkvama u Češkoj i Slovačkoj, Dalmaciji, Italiji do Barija i u Grčkoj do Soluna. Istovremeno, SPC se pod jurisdikcijom Ruske pravoslavne crkve razvija u Severnoj Americi i potom širi do Australije i Novog Zelanda – tvrdi dr Vladimir Grečić, istoričar dijaspore.

Svuda gde je osnivana Srpska pravoslavna crkva, to je činjeno uz saglasnost domicilnih država, čime je SPC dobijala status nacionalnog zaštitnika srpskog naroda i pravoslavaca, ali i državotvornosti Srbije. Posle Drugog svetskog rata osnivaju se crkvene opštine SPC u Srednjoj i Zapadnoj Evropi. Srpski zarobljenici i internirci formiraju parohije u Nemačkoj (Osnabrik) i Austriji (Salcburg). Već 1945. godine osnovane su od strane srpskih emigranata i izbeglica crkvene zajednice i opštine u Parizu, Londonu, Lesteru i u izbeglikim zonama Nemačke, Austrije i Italije, kao i pri izbegličkim logorima.
– Izvestan broj srpskih episkopa, sveštenika i bogoslova (patrijarh Gavrilo Dožić, episkop Nikolaj Velimirović, episkop Irinej Đorđević i preko pedeset srpskih sveštenika, sveštenomonaha i đakona) početkom 20. veka delovali su na tlu Amerike, a potom se našli u nemačkim logorima širom Zapadne Evrope. Mnogi od njih odlučili su da se ne vrate u otadžbinu, te su preuzeli duhovnu brigu o svome narodu u zemljama oslobođene Evrope. Ti prostori nisu bili uključeni ni u jednu tada postojeću eparhiju SPC – kaže dr Grečić.

Zbog komunističkog režima koji je tada vladao u Jugoslaviji, Srpskoj patrijaršiji bilo je zabranjeno održavanje veza sa dijasporom. Tada je u Zapadnoj Evropi postojalo dvanaest srpskih parohija. Na osnivačkoj skupštini Svešteničkog bratstva 1948. godine u Londonu, pročitano je pismo Patrijarha Gavrila gde između ostalog piše: “crkvene opštine u inostranstvu koje već postoje ili koje se budu obrazovale, stoje pod neposrednom jurisdikcijom Srpskog patrijarha”. Da bi se prevazišao izazov ovakvih istorijskih okolnosti 1969. je doneta je odluka o osnivanju nove eparhije pod nazivom Srpska Prvoslavna Eparhija zapadnoevropska i australijska sa sedištem u Londonu. Tokom godina, osnivane su i nove eparhije u Evropi: srednjoevropska, britansko-skandinavska, zapadnoevropska, austrijsko-švajcarska, frankfurtsko-nemačka… U razvijenim zemljama Evrope SPC danas ima 15 eparhija i eparhijskih centara, Podvorje SPC u Rusiji i 16 manastira. Najnovija parohija osnovana je 2016. u Portugaliji, sa sedištem u Lisabonu. Srpsko pravoslavlje na tlu SAD započeto je 1864. u San Francisku kada je nekoliko pravoslavnih hrišćana osnovalo Grčko-rusku-slavonsku pravoslavnu istočnu crkvu kao dobrotvorno društvo, u kome su Srbi činili većinu, sa ciljem da osnuju pravoslavnu crkvu u gradu.

Nastavak možete pročitati u broju 3109.